Der Ring des Nibelungen in Weimar – Das Rheingold

Das Rheingold in Weimar begint met een korte scène van drie meisjes. Het blijken piepjonge Nornen te zijn die een tekstschets van Wagner’s eerste ontwerp van Siegfrieds Tod opvoeren. Eigenlijk zijn het zo’n beetje de eerste woorden die Wagner op papier zette van wat uiteindelijk een vierdelig werk zou worden en 16 uur muziek behelst.

Drie eenvoudige meisjes die handpoppen bedienen en eigenlijk zo één van de meeste primitieve vormen van theater beoefenen. En dat element zou de leidraad van de gehele Das Rheingold blijken te zijn. Hiermee treedt regisseur Michael Schulz in de voetsporen van Götz Friedrich die ooit gevraagd naar de plaats en tijd waarin de Ring zich afspeelde antwoorde: “op het toneel”.

We kijken naar acteurs/zangers die zich een rol aanmeten. In de beroemde openingsscène zien we twee mannen eindeloos lang naar elkaar kijken. We weten niet wie wie is, maar ze kiezen elk hun attribuut: de ene kiest voor knieschoenen die een dwerg van hem kunnen maken, de ander plakt een lapje voor het oog. Wotan en Alberich waren voor Wagner al twee kanten van dezelfde medaille en Schulz voert dat heel erg door in zijn regie. Blijkbaar bepalen hele simpele keuzes in je leven, wat je levensverloop zal zijn, lijkt hij ons mee te willen delen.

Veelvuldig maakt Schulz gebruikt van de oude Brechtiaanse techniek van Verfremdung: we zien toneelknechten, we kijken tegen achter- en zijtoneel aan, toneelattributen kunnen naar believen worden gebruikt of niet gebruikt. Daardoor komt zijn visie enigszins cynisch, of op zijn minst al understatement over. Het lijkt net alsof we niet helemaal mee mogen varen op de emoties van de hoofdpersonen.

Die hoofdpersonen lijken echter gaande de opera steeds meer grip op het geheel te verliezen en als de goden uiteindelijk hun Walhalla hebben betreden, kijken ze verschrikt weg als de regenboog (in de vorm van een grote eettafel) lijkt te zijn verdwenen, en ze min of meer opgesloten in hun zelf gebouwde paleisje.

Erda, oermoeder, wordt hier als het toneelsymbool bij uitstek. Zij staat aan de basis van de vertelcultuur en hult zich in identiek fluwelenrood als het aloude toneelgordijn. Het liefst zou Wotan onder haar rokken zijn beland, ware het niet dat hij eerst zijn verhaal moet af vertellen.

Hoewel ik de voorstelling 3 jaar geleden ook al heb gezien, had ik het idee dat de vertreltrant van de regisseur net iets efficienter was, en alsof de acteurs/zangers ook meer in hun rol waren gegroeid.

Muzikaal werd de voorstelling geleid door Martin Hoff en de belangrijkste rollen werden vertolkt door Mario Hoff (een zeer lichte, maar uitstekend doorkomende Wotan), Tomas Möwes (Alberich, die eigenlijk de laagte voor de partij mist, maar ondanks een groot tremolo toch voor de mooiste muzikale moment zorgt in de Nibelheinscène) en Paul McNamara (een Loge met genoeg lyriek). De belangrijkste damesrollen werden vertolkt door Christine Hansmann (Fricka) en Nadine Weissmann (Erda).

Lees hier meer over Das Rheingold